Cynk, testosteron i odporność

Cynk, testosteron i odporność — jak ten pierwiastek wpływa na zdrowie mężczyzny?

Rola cynku w organizmie mężczyzny

Cynk jest jednym z najważniejszych mikroelementów niezbędnych do prawidłowego funkcjonowania organizmu człowieka. Choć występuje w niewielkich ilościach, bierze udział w setkach procesów metabolicznych. Szacuje się, że uczestniczy w aktywności ponad 300 enzymów, wpływa na stabilność błon komórkowych, regulację ekspresji genów oraz syntezę białek.

Dla zdrowia mężczyzn cynk ma szczególne znaczenie. Jego odpowiedni poziom jest istotny m.in. dla:

• prawidłowego funkcjonowania układu hormonalnego,
• utrzymania płodności i jakości nasienia,
• sprawnego działania układu odpornościowego,
• procesów regeneracyjnych i naprawczych tkanek,
• zachowania prawidłowego składu ciała.

Współczesne modele żywieniowe, wysoki poziom przetworzenia żywności oraz diety eliminacyjne sprawiają, że niedobory cynku nie są rzadkością, nawet w populacjach krajów rozwiniętych. Badania epidemiologiczne wskazują, że subkliniczny niedobór cynku może dotyczyć istotnego odsetka dorosłych mężczyzn.

Wpływ cynku na testosteron

Testosteron jest głównym hormonem androgenowym u mężczyzn, odpowiadającym m.in. za rozwój cech płciowych, libido, masę mięśniową, gęstość mineralną kości, produkcję erytrocytów oraz samopoczucie psychiczne. Jego synteza zachodzi głównie w jądrach, a proces ten jest wrażliwy na dostępność składników mineralnych, w tym cynku.

Badania opublikowane po 2018 roku jednoznacznie wskazują, że:

• niski poziom cynku w surowicy krwi koreluje z obniżonym stężeniem testosteronu,
• niedobór cynku może zaburzać aktywność enzymów biorących udział w steroidogenezie,
• suplementacja cynkiem u mężczyzn z niedoborem prowadzi do istotnego wzrostu poziomu testosteronu całkowitego i wolnego.

Jednocześnie podkreśla się, że cynk nie działa jak hormon ani środek anaboliczny. Jego rola polega na umożliwieniu prawidłowego przebiegu procesów fizjologicznych. U mężczyzn z prawidłowym poziomem cynku dodatkowa suplementacja zwykle nie prowadzi do dalszego wzrostu testosteronu, lecz pomaga utrzymać jego stabilne, fizjologiczne stężenie.

Z punktu widzenia dietetyki klinicznej oznacza to, że optymalizacja podaży cynku może być jednym z elementów wspierających zdrowie hormonalne, zwłaszcza u mężczyzn z obniżonym poziomem testosteronu wynikającym z niedoborów żywieniowych.

Cynk a odporność i regeneracja

Układ odpornościowy jest jednym z najbardziej „cynkozależnych” systemów organizmu. Cynk wpływa na rozwój, dojrzewanie i aktywność wielu komórek odpornościowych, w tym limfocytów T i B, komórek NK oraz makrofagów.

Aktualne badania naukowe wskazują, że cynk:

• reguluje odpowiedź zapalną poprzez wpływ na produkcję cytokin,
• wspiera równowagę pomiędzy odpowiedzią pro- i przeciwzapalną,
• zmniejsza stres oksydacyjny, który osłabia funkcjonowanie układu immunologicznego.

Meta-analizy opublikowane po 2018 roku pokazują, że suplementacja cynkiem u osób z niedoborem może obniżać poziom markerów zapalnych, takich jak CRP, oraz poprawiać odpowiedź immunologiczną organizmu. Ma to szczególne znaczenie w okresach zwiększonego ryzyka infekcji oraz u osób narażonych na przewlekły stres, intensywny wysiłek fizyczny lub niedostateczną regenerację.

Cynk pełni również istotną rolę w procesach regeneracji tkanek. Uczestniczy w syntezie kolagenu, proliferacji komórek oraz gojeniu ran. Z tego względu jego odpowiednia podaż jest ważna nie tylko dla odporności, ale również dla regeneracji po urazach, zabiegach chirurgicznych oraz intensywnym treningu.

Źródła pokarmowe cynku

Najlepszym sposobem na pokrycie zapotrzebowania na cynk jest dobrze zbilansowana dieta. Do najbogatszych źródeł tego pierwiastka należą:

• czerwone mięso i drób,
• owoce morza, szczególnie ostrygi,
• jaja i produkty mleczne,
• pestki dyni, nasiona sezamu, orzechy nerkowca,
• pełnoziarniste produkty zbożowe i rośliny strączkowe.

Warto zwrócić uwagę na biodostępność cynku. Produkty pochodzenia zwierzęcego zawierają cynk w formie lepiej przyswajalnej niż produkty roślinne, które dodatkowo zawierają fityniany ograniczające jego wchłanianie. Z tego powodu mężczyźni stosujący diety wegetariańskie lub wegańskie powinni szczególnie dbać o odpowiednie planowanie jadłospisu.

Suplementacja — co mówią badania?

Suplementacja cynkiem może być pomocna w przypadku:

• potwierdzonych niedoborów,
• zwiększonego zapotrzebowania (np. intensywny wysiłek fizyczny),
• diet eliminacyjnych lub niskiej podaży z żywności.

Badania naukowe wskazują, że suplementacja cynkiem:

• może wspierać funkcjonowanie układu odpornościowego,
• u mężczyzn z niedoborem sprzyja normalizacji poziomu testosteronu,
• powinna być prowadzona z umiarem i pod kontrolą specjalisty.

Zalecane dzienne spożycie cynku dla dorosłych mężczyzn wynosi około 11 mg. Długotrwałe stosowanie wysokich dawek (powyżej 40 mg dziennie) może prowadzić do zaburzeń równowagi mineralnej, w tym niedoboru miedzi, dlatego suplementacja powinna być zawsze indywidualnie dobrana.

Podsumowanie

Cynk jest kluczowym mikroelementem wspierającym zdrowie mężczyzn na wielu poziomach. Uczestniczy w regulacji gospodarki hormonalnej, wspiera odporność oraz procesy regeneracyjne. Zarówno jego niedobór, jak i niekontrolowana suplementacja mogą negatywnie wpływać na funkcjonowanie organizmu, dlatego tak istotne jest indywidualne podejście do diety i suplementacji.

Jeżeli chcesz sprawdzić, czy Twoja dieta dostarcza odpowiednią ilość cynku lub potrzebujesz wsparcia w poprawie zdrowia hormonalnego i odporności, zapraszamy do współpracy z naszym zespołem dietetyków. Na podstawie szczegółowej analizy diety i stylu życia pomożemy dobrać optymalne rozwiązania żywieniowe dopasowane do Twoich potrzeb.

Bibliografia

1. Correlation between serum zinc and testosterone: a systematic review. PubMed, 2022.
2. Zinc supplementation and immune factors in adults: systematic review and meta-analysis. PubMed, 2020.
3. The role of zinc in wound healing: a systematic review. BMJ Nutrition, Prevention & Health, 2018.
4. Zinc and immune function: recent advances. PubMed, 2019.