Dieta w fibromialgii – co mówi nauka

Dieta w fibromialgii – co mówi nauka

Fibromialgia (FM) to przewlekły zespół chorobowy charakteryzujący się uogólnionym bólem mięśniowo-szkieletowym, przewlekłym zmęczeniem, zaburzeniami snu oraz często towarzyszącymi problemami natury psychicznej i pokarmowej. Ponieważ dotychczas nie opracowano leczenia przyczynowego, a skuteczność farmakoterapii jest ograniczona, coraz większą uwagę poświęca się roli stylu życia – w tym diety – w łagodzeniu objawów i poprawie jakości życia pacjentów. W ostatnich latach pojawiło się wiele badań analizujących, jak sposób odżywiania może wpływać na przebieg fibromialgii.

1. Mechanizmy wpływu diety na objawy fibromialgii

Zależność między dietą a nasileniem objawów fibromialgii jest złożona i wieloczynnikowa. Jednym z kluczowych mechanizmów wydaje się przewlekły, niskiego stopnia stan zapalny. W badaniach obserwuje się podwyższone stężenia cytokin prozapalnych u osób z FM, co może nasilać dolegliwości bólowe i uczucie zmęczenia. Dieta bogata w produkty prozapalne, takie jak tłuszcze trans, cukry proste czy żywność wysoko przetworzona, może dodatkowo potęgować te reakcje.

Drugim istotnym elementem jest stres oksydacyjny – przewaga wolnych rodników nad zdolnością organizmu do ich neutralizacji. Niedobory antyoksydantów, np. witamin C i E czy związków polifenolowych, mogą sprzyjać pogorszeniu objawów. Dlatego sposób żywienia bogaty w świeże owoce, warzywa, pełnoziarniste produkty zbożowe, orzechy i tłuste ryby może mieć działanie ochronne.

W coraz większej liczbie prac naukowych zwraca się też uwagę na rolę mikrobioty jelitowej. Zaburzenia w składzie flory jelitowej, wynikające z nieprawidłowej diety, antybiotykoterapii czy stresu, mogą wpływać na układ odpornościowy i nerwowy, pośrednio nasilając ból oraz objawy psychiczne. Nie bez znaczenia jest również masa ciała – otyłość i nadwaga wiążą się z większym nasileniem bólu oraz stanem zapalnym, dlatego redukcja masy ciała może przynosić wymierne korzyści w terapii fibromialgii.

2. Najczęściej badane modele diet w fibromialgii

W literaturze opisano kilka rodzajów interwencji żywieniowych, które wydają się mieć korzystny wpływ na objawy fibromialgii. Jedną z najczęściej analizowanych jest dieta roślinna – wegetariańska lub wegańska. Badania wskazują, że stosowanie tego typu diety może prowadzić do zmniejszenia bólu, poprawy jakości snu oraz ogólnego samopoczucia. Mechanizmy te tłumaczy się większą podażą antyoksydantów i błonnika oraz mniejszym spożyciem tłuszczów nasyconych. Należy jednak pamiętać, że większość badań była krótka i obejmowała niewielką liczbę uczestników, dlatego wyniki trzeba interpretować ostrożnie.

Ciekawym kierunkiem jest również dieta o niskiej zawartości FODMAP, stosowana pierwotnie u osób z zespołem jelita drażliwego. W przypadku pacjentów z fibromialgią często przynosi poprawę funkcjonowania przewodu pokarmowego, redukcję wzdęć i bólu brzucha, a niekiedy także zmniejszenie odczuwanego bólu ogólnego.

Niektóre badania sugerują także korzystny efekt diety bezglutenowej lub innych diet eliminacyjnych. Choć nie każda osoba z fibromialgią ma nietolerancję glutenu, eliminacja tego białka u wrażliwych pacjentów może prowadzić do poprawy funkcjonowania organizmu. 

Warto też zwrócić uwagę na prace dotyczące diet redukcyjnych – wykazano, że stopniowa utrata masy ciała może zmniejszać nasilenie bólu i poprawiać jakość życia.

3. Wskazówki praktyczne

Na podstawie dostępnych danych można sformułować kilka ogólnych zaleceń żywieniowych, które mogą wspierać osoby z fibromialgią. Dieta powinna być jak najmniej przetworzona i oparta na produktach o wysokiej wartości odżywczej. Warto zwiększyć spożycie warzyw i owoców, które dostarczają antyoksydantów i błonnika. Dobrym źródłem kwasów omega-3 są tłuste ryby morskie, orzechy włoskie i siemię lniane – ich regularne spożycie może łagodzić stany zapalne.

Ograniczenie cukrów prostych, słodyczy, napojów gazowanych i tłuszczów trans pomaga zmniejszyć stres oksydacyjny oraz unikać nagłych wahań glikemii, które mogą nasilać zmęczenie. Warto również zwrócić uwagę na potencjalne nietolerancje, takie jak laktoza czy gluten – jeśli ich eliminacja przynosi poprawę, można je czasowo wykluczyć pod opieką dietetyka.

Pacjentom z nadwagą zaleca się stopniową redukcję masy ciała poprzez umiarkowany deficyt kaloryczny i zwiększenie aktywności fizycznej dostosowanej do możliwości. Wspomagająco można rozważyć dietę roślinną lub niskiego FODMAP, jednak wymaga to indywidualnego dopasowania i nadzoru specjalisty, aby uniknąć niedoborów pokarmowych.

Coraz częściej mówi się także o roli suplementacji. W badaniach pojawiają się doniesienia o pozytywnym wpływie koenzymu Q10, L-karnityny czy antyoksydantów na zmniejszenie bólu i zmęczenia, choć dane nie są jeszcze wystarczająco jednoznaczne, by formułować oficjalne zalecenia.

4. Ograniczenia badań i kierunki dalszych analiz

Mimo rosnącej liczby publikacji na temat wpływu diety na fibromialgię, większość dostępnych badań ma istotne ograniczenia. Przede wszystkim obejmują one niewielkie grupy badanych i trwają stosunkowo krótko, co utrudnia ocenę długofalowych efektów interwencji. Różnorodność stosowanych diet, brak standaryzacji oraz odmienne narzędzia oceny objawów powodują, że trudno porównywać wyniki między sobą.

Dodatkowo w wielu badaniach nie kontrolowano innych istotnych czynników, takich jak aktywność fizyczna, poziom stresu czy współwystępowanie depresji i zaburzeń snu. Dlatego potrzebne są dalsze, dobrze zaprojektowane badania randomizowane, które pozwolą lepiej określić, które strategie żywieniowe przynoszą największe korzyści dla pacjentów z fibromialgią.

5. Podsumowanie

Nie istnieje jedna uniwersalna dieta, która skutecznie łagodziłaby wszystkie objawy fibromialgii, jednak wiele badań wskazuje na obiecujące kierunki. Warto dążyć do sposobu odżywiania opartego na zasadach diety śródziemnomorskiej – bogatej w warzywa, owoce, pełne ziarna, tłuszcze roślinne i ryby – przy jednoczesnym ograniczeniu produktów przetworzonych, cukrów i tłuszczów nasyconych. Dodatkowo indywidualne podejście, eliminacja nietolerowanych składników oraz utrzymanie prawidłowej masy ciała mogą znacząco poprawić komfort życia osób z fibromialgią.

Jeśli potrzebujesz wsparcia żywieniowego, zapraszamy do współpracy z naszymi dietetykami.

Jeśli chcesz dowiedzieć się, jakie są założenia oraz działanie diety przeciwzapalnej, zachęcamy do zakupu webinaru: Immunożywienie • dieta przeciwzapalna w dietoterapii i dietoprofilaktyce chorób

Bibliografia 

1. Silva AR, Bernardo A, Costa J, Cardoso A, Santos P, de Mesquita MF, Patto JV, Moreira P, Silva ML, Padrão P. Dietary interventions in fibromyalgia: a systematic review. Annals of Medicine. 2019;51(sup1):2-14.
2. Nadal-Nicolás Y, Miralles-Amorós L, Martínez-Olcina M, Sánchez-Ortega M, Mora J, Martínez-Rodríguez A. Vegetarian and Vegan Diet in Fibromyalgia: A Systematic Review. International Journal of Environmental Research and Public Health. 2021;18(9):4955. 
3. MDPI. Restrictive Diets in Patients with Fibromyalgia: State of the Art. Biomedicines. 2024;12(3):629. 
4. Review of nutritional approaches to fibromyalgia. Oxford University Press; 2022. 
5. Dietary Effects on Pain Symptoms in Patients with Fibromyalgia Syndrome: Systematic Review and Future Directions. PubMed, 2022. 
6. Szablony diet eliminacyjnych, diety antyzapalnej i innych interwencji żywieniowych – wyniki obiecujące, ale z licznymi ograniczeniami. Źródła zbiorcze: Silva et al., MDPI Biomedicines itd.