Helicobacter pylori – Co musisz wiedzieć o tej bakterii i jak dietetyk może pomóc w leczeniu

Helicobacter pylori – Co musisz wiedzieć o tej bakterii i jak dietetyk może pomóc w leczeniu

Helicobacter pylori (H. pylori) to Gram-ujemna bakteria, która infekuje błonę śluzową żołądka i dotyka niemal połowy światowej populacji. Jest jednym z głównych czynników rozwoju chorób układu pokarmowego, takich jak przewlekłe zapalenie błony śluzowej, wrzody żołądka i dwunastnicy oraz nowotwory żołądka. W procesie leczenia istotną rolę odgrywa dietetyk, który zaleca dietę łagodzącą objawy i wspomagającą terapię. Kluczowe jest unikanie produktów drażniących żołądek oraz włączenie żywności probiotycznej i bogatej w antyoksydanty. Ścisła współpraca z lekarzem umożliwia skuteczniejsze leczenie i regenerację układu pokarmowego.

Helicobacter pylori – Zakażenie i jego znaczenie dla zdrowia przewodu pokarmowego

Zakażenie bakterią Helicobacter pylori jest jednym z najczęstszych patogenów przewodu pokarmowego, który dotyka niemal połowę populacji światowej. Infekcja przenoszona jest głównie drogą oralno-oralną oraz fekalno-oralną, a więc za pomocą skażonej wody, żywności oraz kontaktu z osobami zakażonymi. W krajach rozwijających się zakażenie dotyczy nawet 80% osób, natomiast w krajach rozwiniętych odsetek ten wynosi około 30–40%.

Bakteria H. pylori posiada szereg unikalnych mechanizmów przystosowawczych, które umożliwiają jej przetrwanie w niezwykle kwaśnym środowisku żołądka. Dzięki aktywności ureazy, rozkłada ona mocznik do amoniaku i dwutlenku węgla, co neutralizuje kwas solny, pozwalając jej na dalszą kolonizację błony śluzowej. Do kluczowych czynników wirulencji bakterii należą:

• Ureaza – enzym neutralizujący kwas solny,
• Flagella – umożliwia ruchliwość bakterii i penetrację śluzu,
• CagA (cytotoxin-associated gene A) – białko, które zwiększa ryzyko rozwoju raka żołądka,
• VacA (vacuolating cytotoxin A) – toksyna powodująca uszkodzenia komórek nabłonkowych.

Powikłania zakażenia Helicobacter pylori i znaczenie wczesnej diagnostyki

Zakażenie H. pylori może przebiegać bezobjawowo, jednak w wielu przypadkach prowadzi do poważnych problemów zdrowotnych, zarówno w krótkim, jak i długim okresie.

Krótkoterminowe skutki zakażenia obejmują:

• Zgagę,
• Bóle brzucha, zwłaszcza w okolicy nadbrzusza,
• Wzdęcia i uczucie pełności,
• Nudności i odbijanie.

Długoterminowe konsekwencje przewlekłego zakażenia to m.in.:

• Przewlekłe zapalenie błony śluzowej żołądka,
• Choroba wrzodowa żołądka i dwunastnicy,
• Rak żołądka (szczególnie typ jelitowy, według klasyfikacji Lauréna),
• Chłoniak MALT (mucosa-associated lymphoid tissue).

Światowa Organizacja Zdrowia (WHO) oraz Międzynarodowa Agencja Badań nad Rakiem (IARC) uznały H. pylori za czynnik rakotwórczy klasy I, co dowodzi jej istotnej roli w rozwoju nowotworów żołądka.

Znaczenie wczesnego wykrycia i leczenia

Wczesna diagnostyka i leczenie zakażenia Helicobacter pylori są kluczowe, aby zapobiec poważnym powikłaniom. Wczesne wdrożenie terapii antybiotykowej pozwala na zminimalizowanie ryzyka rozwoju choroby wrzodowej oraz zmniejsza szanse na wystąpienie raka żołądka. Ponadto, odpowiednia dieta oraz regularne kontrole zdrowia mogą wspierać skuteczność leczenia i regenerację układu pokarmowego.

Metody diagnostyczne

Diagnostyka zakażenia H. pylori opiera się zarówno na metodach inwazyjnych, jak i nieinwazyjnych:

• Metody inwazyjne: Gastroskopia, test ureazowy, histologia oraz hodowla.
• Metody nieinwazyjne: Test oddechowy z mocznikiem znakowanym C13/C14, testy serologiczne, oraz testy antygenowe w kale.

Test oddechowy i test antygenowy są szczególnie pomocne w monitorowaniu skuteczności eradykacji, czyli procesu eliminacji bakterii z organizmu.

Rola diety w terapii zakażenia Helicobacter pylori

Odpowiednie odżywianie może skutecznie wspierać proces leczenia Helicobacter pylori, łagodząc objawy oraz wzmacniając działanie farmakoterapii. Włączenie do jadłospisu określonych produktów oraz eliminacja tych, które mogą podrażniać żołądek, wpływa na poprawę komfortu trawiennego i przyspieszenie regeneracji błony śluzowej.

Produkty wspierające leczenie i regenerację

Niektóre składniki odżywcze wykazują właściwości antybakteryjne i wspomagają organizm w walce z H. pylori. Do takich produktów należą:

• Owoce jagodowe (truskawki, borówki, maliny, żurawina) – zawierają polifenole, które ograniczają wzrost bakterii. Regularne spożywanie soku żurawinowego może zmniejszać kolonizację H. pylori.
• Warzywa kapustne (brokuły, brukselka, kapusta, kalafior) – obecne w nich izotiocyjaniany wykazują działanie przeciwdrobnoustrojowe i ochronne dla układu pokarmowego.
• Fermentowane produkty mleczne (jogurty, kefiry) – bogate w probiotyki, wspomagają odbudowę mikroflory jelitowej oraz zmniejszają skutki uboczne antybiotykoterapii.
• Miód – hamuje aktywność enzymów kluczowych dla przetrwania bakterii i może wspierać terapię eradykacyjną.
• Zielona herbata – zawiera katechiny, które mogą ograniczać namnażanie H. pylori oraz zmniejszać stan zapalny błony śluzowej żołądka.
• Zioła i przyprawy (bazylia, oregano, cynamon, imbir, kminek, rozmaryn) – wykazują działanie antyseptyczne i wspomagają walkę z bakteriami w przewodzie pokarmowym.

Produkty, których warto unikać

Niektóre pokarmy mogą nasilać objawy infekcji oraz utrudniać proces leczenia. Należy ograniczyć spożycie:

• Tłustych i smażonych potraw, które obciążają układ pokarmowy i mogą nasilać zgagę.
• Produktów wysoko przetworzonych, bogatych w konserwanty, sztuczne dodatki i cukry proste.
• Napojów gazowanych i alkoholu, które drażnią błonę śluzową żołądka.
• Mocnej kawy i herbaty, ponieważ mogą nasilać wydzielanie kwasu żołądkowego i pogłębiać dolegliwości trawienne.

Probiotyki i prebiotyki – wsparcie mikroflory jelitowej

W leczeniu zakażenia Helicobacter pylori standardowo stosuje się antybiotyki, jednak ich skuteczność może być ograniczona ze względu na rosnącą oporność bakterii oraz działania niepożądane związane z terapią. Coraz więcej badań wskazuje na potencjalne korzyści wynikające z suplementacji probiotykami, które mogą wspierać eradykację H. pylori.

Probiotyki pomagają w utrzymaniu równowagi mikroflory jelitowej, przeciwdziałając zaburzeniom wywołanym przez antybiotyki. Dodatkowo wykazano, że niektóre szczepy probiotyczne mogą bezpośrednio lub pośrednio ograniczać rozwój H. pylori, co może zwiększać skuteczność terapii.

• Probiotyki – korzystne bakterie (np. Lactobacillus spp., Bifidobacterium), które mogą zwiększyć skuteczność leczenia i zmniejszyć działania niepożądane antybiotyków. Znajdują się w fermentowanych produktach mlecznych, kiszonkach oraz suplementach diety.
• Prebiotyki – substancje wspierające rozwój korzystnej mikrobioty jelitowej, np. błonnik pokarmowy, skrobia oporna, inulina, które występują w czosnku, cebuli, porze czy bananach.

Mimo obiecujących wyników konieczne są dalsze badania, aby precyzyjnie określić najskuteczniejsze szczepy, optymalne dawki oraz czas trwania suplementacji, a także potwierdzić jej bezpieczeństwo w zastosowaniu klinicznym.

Indywidualne podejście do diety – współpraca dietetyka i lekarza

Każdy pacjent może inaczej reagować na infekcję Helicobacter pylori oraz stosowane leczenie, dlatego niezwykle istotna jest współpraca między dietetykiem a lekarzem. Dietetyk, na podstawie zaleceń medycznych i wyników badań, może dostosować jadłospis tak, aby wspierał terapię farmakologiczną i łagodził ewentualne skutki uboczne leczenia.

Współpraca ta jest szczególnie ważna w przypadku osób z dodatkowymi problemami trawiennymi, takimi jak refluks, nadwrażliwość jelitowa czy choroby zapalne przewodu pokarmowego. Lekarz diagnozuje schorzenie i dobiera odpowiednie leczenie farmakologiczne, natomiast dietetyk pomaga dostosować sposób odżywiania do indywidualnych potrzeb pacjenta.

Dobrze dobrana dieta może zmniejszyć nasilenie objawów, wspierać odbudowę błony śluzowej żołądka oraz poprawiać komfort trawienny. Ważne jest jednak, aby wszelkie zmiany w jadłospisie były konsultowane zarówno z dietetykiem, jak i lekarzem prowadzącym – tak, by dieta nie kolidowała z leczeniem i była zgodna z aktualnym stanem zdrowia pacjenta.

Podsumowanie:

Infekcja Helicobacter pylori jest poważnym problemem zdrowotnym, który nie powinien być ignorowany. Oprócz leczenia farmakologicznego, kluczową rolę w procesie zdrowienia odgrywa odpowiednia dieta, która może wspierać organizm w walce z infekcją. Wsparcie dietetyka w doborze właściwych pokarmów oraz unikanie produktów drażniących układ pokarmowy może przyspieszyć regenerację. W przypadku podejrzenia zakażenia lub problemów trawiennych, warto skonsultować się z dietetykiem, który pomoże dostosować plan żywieniowy i wspierać zdrowie trawienne.

Zarezerwuj wizytę u dietetyka w Instytucie Sanvita, aby otrzymać spersonalizowane zalecenia dietetyczne, które wspomogą Twoje leczenie Helicobacter pylori.

Pobierz przykładowy jadłospis zbilansowany przez dietetyka.

Bibliografia:

1. Camilo, V., Sugiyama, T., & Touati, E. (2017). Pathogenesis of Helicobacter pylori infection. Helicobacter, 22 Suppl 1, 10.1111/hel.12405. https://doi.org/10.1111/hel.12405
2. Matsuo, Y., Kido, Y., & Yamaoka, Y. (2017). Helicobacter pylori Outer Membrane Protein-Related Pathogenesis. Toxins, 9(3), 101. https://doi.org/10.3390/toxins9030101
3. Hooi, J. K. Y., Lai, W. Y., Ng, W. K., Suen, M. M. Y., Underwood, F. E., Tanyingoh, D., Malfertheiner, P., Graham, D. Y., Wong, V. W. S., Wu, J. C. Y., Chan, F. K. L., Sung, J. J. Y., Kaplan, G. G., & Ng, S. C. (2017). Global Prevalence of Helicobacter pylori Infection: Systematic Review and Meta-Analysis. Gastroenterology, 153(2), 420–429. https://doi.org/10.1053/j.gastro.2017.04.022
4. Backert S, Tegtmeyer N, Fischer W. (2015). Helicobacter pylori virulence factors and their interactions with host cells. Nature Reviews Microbiology, 13(8):509–520. doi:10.1038/nrmicro3529
5. IARC Working Group. (1994). Schistosomes, liver flukes and Helicobacter pylori. IARC Monographs on the Evaluation of Carcinogenic Risks to Humans, No. 61.
6. Chey, W. D., Leontiadis, G. I., Howden, C. W., & Moss, S. F. (2017). ACG Clinical Guideline: Treatment of Helicobacter pylori Infection. The American journal of gastroenterology, 112(2), 212–239. https://doi.org/10.1038/ajg.2016.563
7. Jaroń K., Pietrzak A., Daniluk J. i wsp. Diagnostic and therapeutic recommendationson Helicobacter pylori infection. Recommendations of the Working Group of the Polish Society of Gastroenterology. Gastroenterology Rev. 2023; 18: 225-248.
8. Narodowe Centrum Edukacji Żywieniowej. (n.d.). Dietetyczne sposoby na Helicobacter pylori. Pobrano z https://ncez.pzh.gov.pl/choroba-a-dieta/dietetyczne-sposoby-na-helicobacter-pylori (dostęp online 18.03.2025r.)
9. Song H-Y., Zhou L., Liu D-Y. et al.: What roles do probiotics play in the eradication of Helicobacter pylori? Current knowledge and ongoing research. Gastroenterol Res Pract. 2018,
10. Bai, X., Zhu, M., He, Y., Wang, T., Tian, D., & Shu, J. (2022). The impacts of probiotics in eradication therapy of Helicobacter pylori. Archives of microbiology, 204(12), 692. https://doi.org/10.1007/s00203-022-03314-w